zaterdag 22 augustus 2015

Trouw heden: "Schuldhulp te snel afgewezen"

Interview met Nadja Jungmann, Nynke Andringa en schrijver dezes in Trouw heden

'Schulden laten voortbestaan, leidt uiteindelijk tot nog meer kosten voor gemeenten'
ONNO HAVERMANS

Mensen met schulden krijgen vaak ten onrechte geen hulp van de gemeente. Die moet elke hulpvraag individueel beoordelen, maar in plaats daarvan hanteren veel gemeenten algemene regels om schuldhulpverlening af te wijzen. Dat mag niet, zegt staatssecretaris Jetta Klijnsma.
Volgens de Rotterdamse advocaat Erica Schruer is dat zelfs onwettig: "Ik ken mensen die telefonisch zijn afgewezen of zelfs helemaal niet weten wat er met hun aanvraag is gebeurd. Dat staat haaks op de wet", zegt Schruer. Ze stelt voor gemeenten die aanvragers onterecht afwijzen een boete te geven.
Tot 1 januari konden mensen met schulden zich wenden tot de gemeentelijke Kredietbank. In de huidige situatie moeten sociale wijkteams beoordelen of een inwoner voor hulp in aanmerking komt. En daar is nog niet voldoende deskundigheid van schuldenproblematiek, constateren onderzoekers van de Hogeschool Utrecht. Ze verlaten zich op de algemene regels en verliezen het individu uit het oog.
Daardoor worden behalve de hulpvragers óók de gemeenten zelf getroffen stelt Nadja Jungmann, lector schulden en incasso aan de Hogeschool Utrecht. "Schulden laten voortbestaan, leidt uiteindelijk tot nog meer kosten." Uit haar rapport 'Onoplosbare schuldsituaties', dat eind vorig jaar verscheen, blijkt dat de kosten oplopen door huisuitzettingen, gezondheidszorg en langdurige uitkeringen. "Iemand met problematische schulden gaat niet fris en fruitig solliciteren. Maar elke euro die je in schuldhulpverlening steekt, levert gemiddeld 2,40 euro aan baten op."
Schruer komt in haar praktijk al meer dan dertig jaar op voor mensen met schulden. "We leggen noodverbanden, proberen te voorkomen dat mensen uit hun huis worden gezet. Maar het is nooit zo erg geweest als nu. Van ambtenaren hoor ik dat ze wel weten dat ze wettelijk verplicht zijn om aanvragen individueel te beoordelen, maar dat ze er niet aan toekomen. Dan moet je je prioriteiten veranderen."
Een op de zes huishoudens kampt met financiële problemen, zegt Jungmann. Afgelopen jaar klopten bijna 100.000 mensen voor hulp aan bij hun gemeente, zo blijkt uit het jaarverslag van de NVVK, de Nederlandse vereniging voor schuldhulpverlening en sociaal bankieren. "Veel mensen met schulden komen niet eens aan het bestaansminimum, dat is vastgesteld op 90 procent van de bijstand. Het gaat om fatsoen, laat hen niet creperen."
Staatssecretaris Klijnsma deelt haar zorg. 'Er is weliswaar sprake van een afgevlakte groei ten opzichte van voorgaande jaren en hoewel mij dat hoopvol stemt zijn we er duidelijk nog niet', schreef ze in juli in een brief aan de Tweede Kamer.
Ook haar bereiken signalen dat mensen met schulden vaak te snel worden afgewezen en Klijnsma spreekt daar gemeenten en wethouders op aan, zegt haar woordvoerder. Mensen die op verkeerde gronden zijn afgewezen, adviseert ze bezwaar te maken bij de gemeente, desnoods via de rechter. Voor maatregelen is het nog te vroeg. De evaluatie van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening, uit 2012, is net in gang gezet en zal pas in juli volgend jaar klaar zijn.
Wijkteams schieten tekort
Sociale wijkteams zijn vanaf dit jaar in veel gemeenten de toegangspoort voor maatschappelijke ondersteuning. Ze bekijken of inwoners in aanmerking komen voor hulp bij zorg en jeugdzorg, die sinds dit jaar onder gemeentelijke verantwoordelijkheid vallen. Ook kijken ze in de meeste gemeenten naar schulden, om indien nodig een integraal plan van aanpak te maken.
Leeuwarden laat zien hoe dat werkt, zegt Nynke Andringa, teamleider in de Friese hoofdstad. "Wij werken al sinds 2007 met wijkteams en vanaf het begin zit er een specialist van de Kredietbank in. Schuldhulpverlening krijgt iedereen, dat kun je niet weigeren. Of je vervolgens in een regeling komt, hangt van je situatie af."
Zeker zo belangrijk is volgens Andringa preventie. "We werken in het convenant Financieel Fit samen met twee woningcorporaties, zorgverzekeraar De Friesland, waterbedrijf Vitens en energieleverancier Essent. Als we van hen signalen krijgen, bellen we bij bewoners aan en vragen of ze hulp nodig hebben. Van de 320 gevallen van die vroegsignalering in het tweede kwartaal van dit jaar is in 92 gevallen huisuitzetting of afsluiting van voorzieningen voorkomen."
Lang niet alle wijkteams hebben echter genoeg deskundigheid, zegt lector Nadja Jungmann. "Bij de inrichting van de teams was niet bekend dat er zoveel financiële hulpvragen zouden komen." Jungmann schreef mee aan een handreiking van Platform31 (netwerk voor stedelijke ontwikkeling) en de Vereniging Nederlandse Gemeenten, waarin staat wat iedere wijkteammedewerker moet weten over schuldhulpverlening. De handreiking wordt op 23 september aan staatssecretaris Klijnsma aangeboden.