zondag 2 november 2014

De gouden eeuw van de schuldhulpvraag en het stille faillissement van de schuldhulp

Nooit is de vraag naar schuldhulp groter geweest dan nu, en nog nooit is daarop vanuit de hulpverlening zo selectief en zo slecht antwoord gegeven.

Hoe heeft dit kunnen gebeuren?

Laat ik beginnen met alvast enige bespiegelingen te geven vanuit mijn eigen observaties:

1. De Wet gemeentelijk schuldhulp die voor iedereen theoretisch een recht op hulp had moeten scheppen, heeft het voor gemeenten  met de definities uit het gemeentelijk beleidsplan in de hand, mogelijk gemaakt zoveel mogelijk mensen uit te sluiten omdat zij niet aan de door de gemeente bedachte criteria voldoen. Dat is in het licht van de bezuinigingen niet onbegrijpelijk maar leidt er wel toe dat velen met een niet zelden acuut probleem niet worden geholpen. Hoeveel gemeentelijke hulpverleners laten mij weten dat zij zich schamen voor de manier waarop er nu moet worden gewerkt?

2. Gemeenten gaan niet zelden in de praktijk vervolgens ook volstrekt voorbij aan degenen die hulp nodig hebben en die niet voldoen aan de gemeentelijke criteria om geholpen te worden. Er is geen vangnet. Werd vroeger iedereen gedoemd tot budgethulp, nu worden velen die die hulp wel nodig hebben niet geholpen, waarbij het doel moet zijn om in  ieder geval uit de lopende kosten het lopende levensonderhoud te voldoen en zo nodig de beslagvrije voet te repareren.

3. Het veld van de schuldhulp lijkt als reactie op alle druk van buiten in een autistische kramp te zijn geschoten, waarbij alleen nog met enig lawaai convenanten worden gesloten, zoals recent met de deurwaarders, waarvan alle insiders weten dat er nog heel wat zal moeten gebeuren voordat debiteuren buiten Rotterdam daarvan iets zullen merken, omdat andere gemeenten geen interface hebben met de deurwaarders en de branche van oudsher minder enthousiast is over het genereren van onderzoeksdata - ook al staat die verplichting nu in de wet.

4. De Wsnp ligt feitelijk voor velen buiten bereik hetzij omdat zij niet aan de voorwaarden kunnen voldoen, want toelating Wsnp vraagt om een zekere potentie tot financiële fitheid die voor velen niet is weggelegd, hetzij omdat het minnelijk traject hen niet doorstuurt naar de rechter terwijl de Wsnp naar de wettelijke criteria wel kansrijk zou kunnen zijn mits de zaak aan de rechter zorgvuldig wordt gepresenteerd.

5. De overheid kijkt op afstand toe hoe de machinerie steeds verder in de vernieling draait, bedient zichzelf als crediteur met steeds meer voorrang en heeft niet alleen geen consideratie met de probleemdebiteur maar lijkt zelfs geen oog te hebben voor de maatschappelijke kosten die ontstaan wanneer probleemdebiteuren niet geholpen worden.

Het lijkt er met andere woorden op, dat we "sadder en wiser" weer terug bij af zijn, berooid van onze illusie van de debiteur als "zielepiet met pech" maar zonder antwoord voor de debiteur die klemgereden wordt temidden van zijn bestaande verplichtingen waarbij re-integratie steeds verder buiten beeld komt; als al je aandacht moet worden besteed aan je meest prangende probleem, kom je aan de rest niet, althans veel minder toe.

Toch kan deze toestand niet eindeloos blijven voortsukkelen. Het is in ieder geval goed dat er nu ideeën worden gelanceerd als een nationaal fonds. Er moet duidelijk iets gebeuren en we zijn toch in ieder geval gezamenlijk intelligent genoeg om wegen naar een oplossing te vinden? In ieder geval moet een einde worden gemaakt aan  het perverse effect, dat invoering van de Wgs heeft geleid tot drempelverhoging en ontoegankelijkheid van het minnelijk traject. Misschien moet SZW hiervoor een platform ontwikkelen? Een ding staat vast; zoals het nu is geworden, kan het niet blijven. Zusters en broeders met kennis en ervaring in dit veld, te wapen! "Your country needs you!"